IASTM staat voor Instrument Assisted Soft Tissue Mobilisation. Bij deze behandelvorm gebruikt de fysiotherapeut speciaal ontworpen instrumenten om gecontroleerde mechanische prikkels toe te dienen aan huid, spieren en andere oppervlakkige weefsels. Bij Salbar Fysiotherapie in Vinkeveen gebruikt fysiotherapeut Boris Feldman IASTM niet als op zichzelf staande behandeling, maar als een mogelijke aanvulling binnen een breder fysiotherapeutisch behandel- of revalidatieplan. Het doel is niet om zogenoemde verklevingen of littekenweefsel letterlijk kapot te maken. IASTM kan worden ingezet wanneer tijdelijke beïnvloeding van pijn, bewegingscomfort of bewegingsvrijheid kan helpen om daarna beter te bewegen, oefenen en belasten.
Wat gebeurt er bij IASTM?
Tijdens een IASTM-behandeling wordt met een speciaal instrument over of langs een bepaald weefselgebied gewerkt. Hierdoor ontstaat mechanische en sensorische prikkeling van onder andere:
- huid;
- oppervlakkige bindweefsels;
- spieren;
- peesgerelateerde structuren;
- en het zenuwstelsel.
De druk, richting en behandelduur worden aangepast aan:
- de klacht;
- gevoeligheid;
- locatie;
- behandelreactie;
- en het doel van de behandeling.
De techniek hoeft niet hard of pijnlijk te worden uitgevoerd om effect te hebben.
Breekt IASTM littekenweefsel of fascia los?
Dit wordt nog vaak zo uitgelegd. Volgens oudere theorieën zou een IASTM-instrument mechanisch verklevingen, fibrose of littekenweefsel kunnen “breken”, waarna het weefsel opnieuw zou worden georganiseerd. Voor zulke sterke mechanische verklaringen bestaat onvoldoende klinisch bewijs. Menselijk bindweefsel is veel sterker dan soms wordt gesuggereerd. De krachten die tijdens een normale fysiotherapeutische behandeling worden gebruikt zijn niet vergelijkbaar met de krachten die nodig zouden zijn om volwassen collageenstructuren letterlijk mechanisch te vernietigen of opnieuw te vormen. Dat betekent niet dat IASTM geen effect kan hebben. Het betekent vooral dat we het effect anders moeten begrijpen.
Hoe kan IASTM dan wel werken?
De precieze mechanismen zijn waarschijnlijk complex en niet volledig opgehelderd. Een behandeling met IASTM geeft mechanische en sensorische input aan het zenuwstelsel. Daardoor kunnen tijdelijk veranderingen optreden in onder andere:
- pijnbeleving;
- bewegingscomfort;
- spiertonus;
- gevoeligheid;
- bewegingsvrijheid;
- en tolerantie voor belasting.
Dat kan een praktisch behandelvenster creëren. Wanneer bewegen bijvoorbeeld vóór de behandeling pijnlijk of beperkt is en daarna gemakkelijker gaat, kunnen we die verandering gebruiken om gericht te oefenen. Daar ligt voor mij de waarde van IASTM. Niet: behandelen om weefsel “los te maken”. Wel: een tijdelijke verandering gebruiken om functie op te bouwen.
Bij welke klachten kan IASTM worden gebruikt?
IASTM kan bij geselecteerde patiënten worden toegepast bij musculoskeletale klachten waarbij pijn, gevoeligheid of bewegingsbeperking een rol speelt. Bijvoorbeeld bij bepaalde klachten rond:
- nek en schouder;
- elleboog en onderarm;
- rug;
- heup;
- bovenbeen;
- knie;
- kuit;
- achillespees;
- enkel;
- voet.
Ook na een operatie of blessure kan soms een plaatselijke behandeling worden overwogen. Maar de aanwezigheid van een litteken betekent niet automatisch dat het litteken behandeld moet worden. De vraag is steeds: heeft behandeling van dit gebied functionele meerwaarde voor deze patiënt?
IASTM bij littekens
Na een operatie kan een litteken tijdelijk gevoelig, stug of minder beweeglijk aanvoelen. In bepaalde situaties kunnen zachte manuele technieken of IASTM worden gebruikt om:
- lokale gevoeligheid te beïnvloeden;
- beweging comfortabeler te maken;
- de patiënt geleidelijk weer aan aanraking en belasting te laten wennen;
- of actief bewegen rond het behandelde gebied gemakkelijker te maken.
Een litteken hoeft echter niet agressief “losgemaakt” te worden. Littekenweefsel is normaal onderdeel van weefselherstel. De behandeling wordt daarom aangepast aan:
- de genezingsfase;
- eventuele operatieve instructies;
- gevoeligheid;
- en de functionele beperkingen van de patiënt.
Bij een recent litteken wordt nooit zonder meer intensief met instrumenten gewerkt.
IASTM bij spier- en peesklachten
Bij spier- en peesgerelateerde klachten kan IASTM soms worden gebruikt als aanvullende interventie. Maar bij veel peesproblemen is uiteindelijk vooral de juiste progressieve belasting belangrijk. Daarom combineer ik IASTM waar relevant met bijvoorbeeld:
- krachttraining;
- isometrische oefeningen;
- excentrische of concentrische belasting;
- mobiliteitsoefeningen;
- functionele training;
- of geleidelijke terugkeer naar sport.
Een instrument kan een revalidatie ondersteunen. Het kan de noodzakelijke training niet vervangen.
Wat zegt onderzoek over IASTM?
Onderzoek naar IASTM geeft geen volledig eenduidig beeld. Recente onderzoeken laten zien dat IASTM bij sommige musculoskeletale klachten kan bijdragen aan vermindering van pijn of verbetering van bewegingsvrijheid. Tegelijk verschillen studies sterk in:
- patiëntengroepen;
- gebruikte instrumenten;
- behandeltechnieken;
- behandelduur;
- dosering;
- en combinaties met andere fysiotherapie.
Daarom beschouw ik IASTM niet als een bewezen universele oplossing voor spier-, fascia- of peesklachten. Het is één mogelijke interventie binnen een veel breder behandelplan.
IASTM wordt bij Salbar altijd geëvalueerd
Ik gebruik een techniek niet alleen omdat deze theoretisch bij een klacht zou kunnen passen. Waar mogelijk kijk ik naar het effect vóór en na de interventie. Bijvoorbeeld: Voor behandeling: Hoe pijnlijk is een beweging? Hoe ver kunt u bewegen? Welke functie is beperkt? Na behandeling: Is dezelfde beweging veranderd? Is de pijn afgenomen? Beweegt u gemakkelijker? Wanneer een techniek aantoonbaar niets toevoegt, is er weinig reden om deze eindeloos te blijven herhalen. Het behandelresultaat bepaalt of een techniek relevant blijft.
IASTM is geen behandeling op zichzelf
Een veelvoorkomende fout binnen manuele therapie is dat een behandeling jarenlang rondom dezelfde passieve techniek blijft draaien. Dat wil ik voorkomen. Wanneer IASTM wordt gebruikt, probeer ik het te koppelen aan wat de patiënt daarna moet kunnen. Bijvoorbeeld: IASTM -> makkelijker bewegen -> mobiliteitsoefening -> kracht -> functionele belasting. Of: IASTM -> vermindering van gevoeligheid -> spieractivatie -> training. De techniek is daarmee een mogelijke tussenstap. Niet het einddoel.
Doet IASTM pijn?
IASTM hoeft niet pijnlijk te zijn. Tijdens de behandeling kunt u druk, wrijving of gevoeligheid ervaren. De intensiteit wordt aangepast aan uw reactie. Extreem harde behandeling, forse blauwe plekken of het idee dat behandeling pas werkt wanneer deze pijn doet, zijn geen uitgangspunt van mijn behandeling. Meer druk betekent niet automatisch meer effect.
Rode verkleuring of blauwe plekken
Door mechanische prikkeling kan de huid tijdelijk rood worden. Bij intensievere behandeling kunnen soms kleine bloeduitstortingen ontstaan. Het veroorzaken van blauwe plekken is echter geen behandeldoel en geen bewijs dat een behandeling succesvol is geweest. Wanneer een patiënt snel blauwe plekken ontwikkelt of medicatie gebruikt die de bloedstolling beïnvloedt, vraagt dat extra voorzichtigheid.
Wanneer gebruik ik IASTM niet?
IASTM is niet in iedere situatie geschikt. Voorzichtigheid of een andere behandeling kan nodig zijn bij onder andere:
- open wonden;
- actieve huidinfecties;
- recente operatiewonden die nog niet voldoende hersteld zijn;
- acute ernstige ontstekingsverschijnselen;
- verhoogde bloedingsneiging;
- gebruik van bepaalde antistollingsmedicatie;
- ernstige vaataandoeningen;
- verdachte zwelling;
- sterk verminderde sensibiliteit;
- of andere medische situaties waarbij mechanische behandeling niet verstandig is.
Daarom gaat aan behandeling altijd een fysiotherapeutische beoordeling vooraf.
IASTM en fascia
Fascia is bindweefsel dat door het gehele lichaam aanwezig is en verschillende structuren met elkaar verbindt en omgeeft. De laatste jaren wordt fascia regelmatig gepresenteerd als verklaring voor vrijwel iedere vorm van pijn. Dat gaat te ver. Fascia kan relevant zijn binnen het musculoskeletale systeem, maar pijn wordt beïnvloed door veel meer factoren. Daarom behandel ik geen patiënt uitsluitend op basis van de veronderstelling dat de fascia “vastzit”. De relevante vraag blijft: welke structuur, beweging of belasting draagt waarschijnlijk bij aan het probleem en wat kunnen we functioneel veranderen?
IASTM en het zenuwstelsel
Een belangrijk deel van het effect van manuele behandeling kan waarschijnlijk worden verklaard door de manier waarop het zenuwstelsel reageert op sensorische input. Tijdens behandeling worden verschillende receptoren in huid en dieper gelegen weefsels geprikkeld. Die informatie wordt door het zenuwstelsel verwerkt. Hierdoor kan de ervaring van pijn of bewegingsweerstand tijdelijk veranderen. Dat verklaart waarom iemand soms direct na behandeling verder of gemakkelijker kan bewegen zonder dat de anatomische structuur letterlijk is veranderd. Dit tijdelijke effect kan therapeutisch waardevol zijn wanneer het vervolgens wordt gebruikt voor actieve revalidatie.
IASTM bij Salbar Fysiotherapie
Boris Feldman werkt al vele jaren met verschillende instrumentele soft-tissue technieken. Die ervaring heeft ook geleid tot een verandering in visie. Waar vroeger binnen IASTM veel nadruk werd gelegd op het mechanisch behandelen van “verklevingen” en “scar tissue”, ligt de nadruk tegenwoordig veel meer op:
- symptoommodulatie;
- functionele verandering;
- bewegingsvrijheid;
- belastbaarheid;
- en de combinatie met actieve fysiotherapie.
Dat is voor mij een belangrijk onderdeel van professioneel blijven ontwikkelen. Nieuwe wetenschappelijke inzichten mogen een behandelvisie veranderen.
De techniek moet bij de patiënt passen
Ik behandel geen diagnose met een IASTM-instrument. Ik behandel een patiënt. Daarom kan bij twee mensen met dezelfde medische diagnose de behandeling volledig verschillend zijn. De één heeft baat bij tijdelijke manuele ondersteuning. De ander heeft vooral krachttraining nodig. Een derde heeft uitleg en aanpassing van belasting nodig. En soms is IASTM eenvoudigweg niet nodig. Een goede fysiotherapeut moet niet alleen weten hoe een techniek wordt toegepast, maar vooral wanneer hij deze beter niet kan gebruiken.
Persoonlijke behandeling door Boris Feldman
Bij Salbar Fysiotherapie wordt u gedurende het behandeltraject begeleid door dezelfde fysiotherapeut. Boris Feldman Fysiotherapeut Sinds 1996 werkzaam in de fysiotherapie IASTM is één van de behandeltechnieken die ik kan inzetten. Maar de keuze voor IASTM wordt altijd gemaakt op basis van het fysiotherapeutisch onderzoek en uw individuele behandelplan.
IASTM in Vinkeveen
Wilt u weten of IASTM bij uw klacht zinvol kan zijn? Dan is de eerste stap niet automatisch een IASTM-behandeling, maar een fysiotherapeutisch onderzoek. Daarna bespreken we welke aanpak het meest geschikt is. Salbar Fysiotherapie Boris Feldman – fysiotherapeut Scholeksterlaan 2 3645 KC Vinkeveen